Sluiten
Cito ondersteunt Stephanie

Het Erasmus

‘Ik zie Klasse als een mooie aanleiding voor een gesprek met de klas’

Stephanie van den Kieboom
Stephanie van den Kieboom Specialist Digitale Geletterdheid
Op Het Erasmus in Almelo hechten de docenten veel waarde aan het ontwikkelen van de digitale geletterdheid van hun leerlingen. Ze hebben er zelfs een specialist voor in huis gehaald: Stephanie van den Kieboom mag zich fulltime storten op dit thema. Tijdens haar zoektocht naar lesmateriaal over hacken, ontdekte Stephanie ‘Klasse’ van CitoLab. Klasse is een coöperatief spel waarmee docenten inzicht krijgen in brede vaardigheden zoals communicatie of samenwerking. Ideaal voor de 21e-eeuwse vaardigheden dus!

“Ik ken naast mezelf niemand met deze functie, dus ik zal even uitleggen wat ik precies doe”, opent Stephanie het gesprek. “Digitale geletterdheid is een samenvattende term voor vier van de elf 21e-eeuwse vaardigheden: mediawijsheid, computational thinking, ICT-(basis)vaardigheden en informatievaardigheden. Het is mijn taak om leerlijnen digitale geletterdheid te ontwikkelen voor Het Erasmus, maar ook om leerlingen én docenten digitaal geletterd te maken.”

Versimpelen

De vier vaardigheden zijn op het eerste gezicht niet makkelijk te integreren in de reguliere lessen en worden vaak los aangeboden. Sommige onderwerpen behandelt Stephanie zelf, bijvoorbeeld in de mentoruren. “Denk aan thema’s zoals wat je wel of niet op social media plaatst, of over hoe je de privacy-instellingen vindt en aanpast bij elk socialmediakanaal.” Maar er zijn ook vaardigheden die zich wél laten integreren in de verschillende vakgebieden. Stephanie laat docenten zien hoe ze dat kunnen doen. “Neem ‘computational thinking’, veel docenten denken dan meteen al ‘Ja, doei’! En diegenen die zich er wél in verdiepen komen allerlei andere ingewikkelde termen tegen, waardoor het moeilijk te vatten is wat er precies bedoeld wordt. Ik probeer het te versimpelen. Zo maak ik lesmateriaal voor het praktijkvak HBR (Horeca, Bakkerij en Recreatie, red.). In een challenge moeten leerlingen zo snel mogelijk 25 broodjes bakken. Alle benodigde stappen liggen in een willekeurige volgorde op tafel en leerlingen moeten ze in de juiste volgorde zetten. De stap ‘oven voorverwarmen’ moet natuurlijk een van de eerste stappen zijn. Als ze die vergeten, komen ze er halverwege achter dat ze een half uur moeten wachten omdat de oven nog niet op temperatuur is. Dit heeft allemaal te maken met het ‘stap voor stap denken’ waar het bij computational thinking om gaat. Hierbij moet je vanuit je doel de andere kant op redeneren: wat heb ik nodig om daar te komen?”

Manier van denken

Toen digitale geletterdheid haar taak werd, is Stephanie begonnen met het printen van alle kerndoelen van SLO, in viervoud. “Dat zijn er heel veel. Toen heb ik vier grote posters opgehangen – voor elk niveau één – en heb ik al die doelen opgeplakt bij de niveaus en leerjaren waarin ze aan bod komen. Niet elk leerdoel is relevant voor elk niveau. Zoals ‘het academisch weg kunnen schrijven van bepaalde bronnen’; onze praktijkonderwijsleerlingen gaan dat nooit nodig hebben. De ICT-vaardigheden die zij nodig hebben, is het kunnen mailen, inloggen en opslaan van bestanden. Maar voor onze gymnasiasten en vwo-leerlingen is academische bronvermelding wél handig. Als je het helemaal uitkleedt, is het vooral een manier van denken die je ze aan moet leren. Een voorbeeld: ik leg leerlingen uit dat ze bij ieder mogelijk socialmediakanaal waar ze een account aanmaken, op zoek moeten naar een kopje privacy, veiligheid, geheimhouding of iets dergelijks en dat ze dat goed moeten lezen. Het heeft geen zin om te vertellen onder welke knopjes ze dat precies vinden, want volgende week zijn de instellingen van TikTok en Instagram weer anders. Gelukkig zijn er YouTube-video's waarin het wordt uitgelegd. Dus ik leer ze twee dingen, namelijk: dat ze hierover na moeten denken bij elk account op elk kanaal én hoe ze in Google de meest recente uitlegfilmpjes vinden. Ik leer ze een manier van denken aan, daar komt het op neer.”

“Ik leer ze een manier van denken aan, daar komt het op neer”


Klasse

“Hacken is ook zo’n onderwerp waar veel over te doen is”, zegt Stephanie. “Ik was op zoek naar lesmateriaal over dit onderwerp en kwam de game GEHACKT van Klasse tegen, een 'escaperoom-achtig' spel. Tijdens het uitproberen kwam ik in contact met Romy Noordhof van CitoLab, de ontwikkelaar van Klasse. Romy en haar collega zijn in maart 2020 bij ons op school geweest om Klasse in een aantal klassen te testen. Ook hebben we de online tool Reflex uitgeprobeerd, waarmee leerlingen kunnen reflecteren op hun vaardigheden. Dat was hartstikke leuk. We hebben Klasse getest in havo-, vwo- en gymnasiumklassen. Vooral de Technasium-leerlingen waren heel fanatiek. Op zich logisch, want die kinderen houden van dit soort opdrachten en challenges. Als je een klas hebt die van spelletjes houdt, werkt dit goed.”
Het schoolsysteem is gehackt! Het schoolsysteem is gehackt!

Aanleiding voor een gesprek

“Ik zie Klasse ook als een mooie aanleiding voor een gesprek met de klas, waarna een docent kan inschatten of deze klas in zeven sloten tegelijk gaat lopen of niet”, legt Stephanie uit. “Komt een klas er samen niet uit, dan zegt dat iets over een, twee of misschien wel drie 21e-eeuwse vaardigheden en weet de docent wat hem of haar te doen staat. Ook geeft Klasse mij een mooi opstapje om bepaalde onderwerpen te introduceren. Ik volg het spel op met andere activiteiten en lessen. Zo heb ik bijvoorbeeld goede contacten met de informaticaopleiding van het ROC en daar heb ik mee afgesproken dat hun studenten bij ons les komen geven over hacken. Ook besteed ik in mijn lessen veel aandacht aan de praktijk. Zo werkt de man van onze directiesecretaresse bij een bedrijf dat gaten in de grond maakt voor glasvezelkabels. Ik vraag dan meteen of ik een stukje van zo’n kabel mag hebben en laat dat zien in de klas. Dan zíen ze ook echt waar het internet doorheen gaat.”
Opdrachtbladen van het spel GEHACKT Opdrachtbladen van het spel GEHACKTOpdrachtbladen van het spel GEHACKT

Geen cijfers

Met een game als Klasse kunnen docenten en leerlingen de beheersing van de 21e-eeuwse vaardigheden in kaart te brengen. “Digitale geletterdheid is geen eindexamenvak en je kunt er ook geen cijfer voor geven”, zegt Stephanie. “Wat het lastig maakt, is dat je een vaardigheid heel moeilijk los kunt beoordelen. Het hangt allemaal samen: hoe je hebt samengewerkt, hoe je hebt gepresenteerd en hoe het verslag eruitzag. Wat belangrijk is om in je achterhoofd te houden bij dit soort vaardigheden: je hebt toch allemaal een eigen ikje en dat mag ook. Bij Klasse kun je ook niet ‘door de mand vallen’, want als je faalt, faal je met de hele klas. Je strijdt met de hele klas ergens tegen en dat zorgt voor een stukje saamhorigheid, een prettige bijkomstigheid.”

“Bij Klasse kun je ook niet ‘door de mand vallen’, want als je faalt, faal je met de hele klas”


Dezelfde waarheid

Stephanie vindt het goed dat Cito experimenteert met nieuwe toetsvormen. “Cito heeft zoveel data en draait al zo lang mee, jullie hebben goed voor ogen waar ondersteuning prettig is. Volgens mij zijn we uiteindelijk met z'n allen op zoek naar hetzelfde: namelijk iedere leerling zo goed mogelijk voorbereiden op de rest van zijn of haar leven. In het geval van digitale geletterdheid geldt dat de leraren die je treft, heel bepalend zijn voor jouw ontwikkeling. Tref jij toevallig jaar na jaar een niet zo ICT-vaardige docent, dan ben jij daar waarschijnlijk ook niet zo goed in. Maar tref jij steeds een heel bevlogen docent die de klas continu uitdaagt om alles op te zoeken, dan zal je er veel beter in worden. Dit zou veel minder afhankelijk moeten zijn van de docenten die je treft. Zodat iedere leerling dezelfde waarheid aangereikt krijgt. Ik denk dat Klasse daaraan een bijdrage kan leveren.”

foto: Rob Nijhuis

Een escaperoom om van te leren
Klasse is een concept van CitoLab, de afdeling binnen Cito waar volop geëxperimenteerd wordt met nieuwe toetsvormen. Het is een ‘game-based assessment’ waarmee docenten inzicht krijgen in de (brede) vaardigheid 'samenwerken'. Juist deze vaardigheid laat zich lastig meten via traditionelere toetsvormen. Klasse geeft altijd een zichtbaar thema in de verhaallijn en een meer onderliggend, maatschappelijk thema. Zo gaat GEHACKT over een hacker (zichtbaar) maar eigenlijk ook over de AVG-wet (maatschappelijk). Er zijn inmiddels nieuwe thema’s in ontwikkeling, in samenwerking met technasium-leerlingen en onderwijsassistenten in opleiding.
Klasse logo

Werk je in het voortgezet onderwijs en wil je nieuwe Klasse-thema’s uitproberen voor ze online komen? Laat het ons weten via citolab@cito.nl.

Het Erasmus

Het Erasmus is een openbare scholengemeenschap voor voortgezet onderwijs in Almelo met 2250 leerlingen. Op de vier locaties biedt Het Erasmus de opleidingen praktijkonderwijs (pro), vmbo, internationale schakelklas (isk), mavo, havo, vwo en gymnasium aan.
Meer informatie over Klasse
Meer informatie