Hoe leveren we een bijdrage aan de toekomst van centrale examens?

Het is weer examentijd in het vo! Tijdens deze periode laten collega’s in een vijfdelige blogserie zien hoe wij bijdragen aan dit jaarlijkse toetsmoment, nu en in de toekomst. In deze vierde aflevering vertellen Anne Fleuren en Stephanie Kruiper over Cito’s bijdrage aan de toekomst van centrale examens.

“Nu worden centrale examens in het voortgezet onderwijs vooral op papier afgenomen. In lijn met de curriculumvernieuwing, verkennen we de komende jaren welke kansen digitalisering kan bieden”, vertelt Anne Fleuren, projectleider programmateam ‘digitalisering centrale examens’ (DCE). “Door digitalisering kunnen we in de toekomst mogelijk nieuwe vaardigheden toetsen en examens nog beter laten aansluiten op de leefwereld van leerlingen.” Stephanie Kruiper, onderwijskundige programmateam DCE: “Om de digitale mogelijkheden te verkennen is begin 2025 het programma ‘digitalisering centrale examens vo’ (DCE)* gestart. Daar houden we ons bezig met de centrale vraag voor welke vakken en vakonderdelen digitalisering meerwaarde heeft.” 

In het DCE-programma, dat loopt tot en met 2029, speelt Stichting Cito een actieve rol. We zijn ruim een jaar onderweg – een goed moment om onze collega’s te vragen naar de stand van zaken en Cito’s bijdrage in het bijzonder.

Het DCE-programma bestaat uit drie programmalijnen. Vertel!
Anne: “De drie programmalijnen richten zich allemaal op een specifiek thema. In de eerste programmalijn draait het om nieuwe technologische oplossingen voor examens, zoals de inzet van AI. In de tweede programmalijn wordt gekeken welke ICT-oplossingen nodig zijn voor vakinhoudelijke vernieuwingen. En de derde programmalijn houdt zich bezig met de doorontwikkeling van de digitale keteninfrastructuur en bijbehorende zaken, bijvoorbeeld het ontwerpen van een aantrekkelijkere toetsomgeving. Wij zijn vooral betrokken bij projecten van programmalijn één en twee.”

We vragen docenten geregeld naar hun ideeën over digitalisering en naar wat zij en hun leerlingen belangrijk vinden. Die input uit de praktijk is heel waardevol.

Stephanie Kruiper, onderwijskundige programmateam DCE

Stephanie: “De onderlinge betrokkenheid bij elkaars experimenten is groot. Ook kijken we steeds hoe scholen kunnen aanhaken: voorzien we een bepaalde koers over het digitaliseren van Nederlands-examenonderdelen bijvoorbeeld, dan willen we graag weten hoe docenten daarover denken. We vragen docenten geregeld naar hun ideeën over digitalisering en naar wat zij en hun leerlingen belangrijk vinden. Die input uit de praktijk is heel waardevol.”    

Anne: “We kunnen niet zonder informatie uit het onderwijsveld, ook om voor- en nadelen van verschillende digitaliseringsscenario’s helder te krijgen. Het is daarom fijn dat we de tijd hebben om innovaties uit te proberen en goed kunnen onderzoeken wat mogelijke effecten op examens zijn.”

Wie digitalisering zegt, zegt al snel AI. Wat mogen we op dit front verwachten? 
Anne: “Als Cito brengen we onder meer in kaart hoe AI docenten kan helpen om korte, open antwoorden gerichter na te kijken, zodat ze meer tijd overhouden voor andere taken. Verder volgen we AI-ontwikkelingen in twaalf Europese landen op de voet. Overal wordt AI als uitdaging gezien, blijkt uit gesprekken met onze buitenlandse collega’s. Door het zwaarwegende karakter van centrale examens is het niet vanzelfsprekend om AI overal in te zetten. Dit realiseren we ons goed. Daarom gaan we hier ook doordacht mee om. 

Stephanie: “We doen onderzoek naar de inzet van AI bij het maken van goede toetsvragen en bij tussentijdse controlestappen. Dit helpt toetsconstructeurs bij het sneller en efficiënter maken van examens, zonder in te leveren op kwaliteit en betrouwbaarheid. Daarnaast werken we mee aan projecten rond vakvernieuwing. In het project kijk- en luistervaardigheid voor de moderne vreemde talen verkennen we de rol van digitalisering bij het afnemen van de examens. Ook denken we na over hoe leerlingen digitaal overzicht houden als ze meerdere audiovisuele en tekstuele bronnen moeten raadplegen om vragen te beantwoorden.”

Wat verwachten jullie van het DCE-programma? 
Anne: “We willen kennis en ervaring opdoen, zodat we goed onderbouwd en flexibel kunnen meebewegen met het onderwijs. Een meerjarig programma met ruimte voor experimenten is daarvoor ideaal. Op basis van onze bevindingen hopen we een weloverwogen advies te kunnen geven over de kansen en meerwaarde van digitalisering in het centrale examen.” 

We willen kennis en ervaring opdoen, zodat we goed onderbouwd en flexibel kunnen meebewegen met het onderwijs. Een meerjarig programma met ruimte voor experimenten is daarvoor ideaal.

Anne Fleuren, projectleider programmateam DCE 

Stephanie: “Ik verwacht dat we de komende jaren een beter en betrouwbaarder beeld krijgen van digitale mogelijkheden in de klas, dat we meer inzicht krijgen in hoe examens er in de toekomst uitzien en dankzij nieuwe technologieën een breder palet aan vaardigheden kunnen meten.”

Anne: “Slaagt dit programma, dan kunnen we examenproducten inzetten waarmee alle leerlingen nog beter kunnen laten zien wat ze in hun mars hebben.”  

* Het programma digitalisering centrale examens is een initiatief van het College voor Toetsen en Examens (CvTE), Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO), Stichting Cito en het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). Kijk voor meer informatie over het programma en de projecten: https://www.cvte.nl/onze-themas/digitalisering.