‘De uitdaging is om toetsbekwaam te worden én te blijven’

Als scholen hun kwaliteit van toetsing blijvend willen versterken, is er meer nodig dan kennis en vaardigheden.

Dan heb ik het over duurzame toetsbekwaamheid. Niet alleen bekwaam zijn, maar ook blijven. En die bekwaamheid toepassen in de dagelijkse praktijk.

Van leerdoel tot reflectie

Toetsbekwaamheid draait om de kennis en vaardigheden die nodig zijn om toetsen goed te ontwikkelen en te gebruiken. Daarvoor doorloop je de hele toetscyclus. Van je leerdoelen bepalen tot een toets evalueren en verbeteren.

Maar als docent neem je ook je eigen opvattingen over leren en toetsen mee. Die toetsidentiteit beïnvloedt de keuzes die je maakt. Daarom is het belangrijk om je eigen overtuigingen tegen het licht te blijven houden: waarom toets ik zo? En past dat nog bij wat we als school willen bereiken?

Die reflectie stopt nooit, want het onderwijs, leerlingen en inzichten veranderen voortdurend. Toetsbekwaamheid is daarom een continu proces van ontwikkelen, toepassen en verbeteren.

Scholing is het begin

Veel scholen investeren in scholing rondom toetsing. Bijvoorbeeld via de training Toetsbekwaamheid BKE. Dat is sowieso een waardevolle stap. Docenten vergroten hun kennis, krikken hun vaardigheden op en spreken een gezamenlijke taal over toetsing.

Ook de Onderwijsraad benadrukt het belang van toetsbekwaamheid in het advies Kijk anders naar toetsing (2026). De vernieuwde kerndoelen en eindtermen vragen om opnieuw te kijken naar hoe we toetsen en toetsresultaten gebruiken. En dat gaat niet alleen experts of commissies aan, maar alle leraren.

Ik kijk dus verder dan de individuele docent. Duurzame toetsbekwaamheid vraagt om een duidelijke toetsvisie, gedragen toetsbeleid, een goed werkende toetsorganisatie én een cultuur waarin het gesprek over de kwaliteit van toetsing gaande blijft.

De vraag achter de vraag

Scholen die écht werk willen maken van toetsbekwaamheid, adviseer ik zichzelf eerst de vraag te stellen: waarom wil je ermee aan de slag? Soms is er behoefte aan meer kennis over toetsconstructie. Soms maakt het deel uit van het toetsbeleid. En soms liggen er kansen om het toetsproces te versterken.

Het antwoord op die vraag bepaalt mede welke aanpak passend is. Voor de ene school werkt een workshop goed, waarin je van gedachten kunt wisselen over toetsing. Voor de andere school sluit een meerjarig traject beter aan, waarin je stapsgewijs bezig gaat met toetsbekwaamheid. Een audit in een dag kan hiervoor een handig vertrekpunt zijn. Het geeft inzicht in wat al goed gaat in je systeem van toetsing, en wat nog beter kan.

Toetsing als teamsport

Ik merk dat scholen het meeste bereiken als ze toetsing niet zien als een tijdelijk project, maar als een vast onderdeel van hun dagelijkse praktijk. Als je aanpak structureel is, blijft toetsing op de agenda staan. Collega’s voeren het gesprek met elkaar, wisselen ervaringen uit, sparren over dilemma’s, blikken terug en kijken vooruit. Zo ontwikkelt toetsbekwaamheid zich verder, door deze interactie én door de cultuur binnen de school.

Het is dus niet alleen ‘een ding’ van docenten, maar van de hele school. Van schoolleiders en directeuren tot teamleiders en examencommissieleden. Iedereen heeft de eigen rol, en tegelijkertijd dezelfde missie. We willen tenslotte allemaal het beste voor onze leerlingen, en daar heb je goede toetsing voor nodig. Nu en later.

Hoe duurzaam is jouw toetsbekwaamheid?

Benieuwd waar jouw school staat als het gaat om duurzame toetsbekwaamheid? Ik denk én werk graag met je mee. Altijd afgestemd op jouw visie en praktijk.

Vraag vrijblijvend je adviesgesprek aan, en dan treffen we elkaar bij jou op school of tijdens een online gesprek.

Over Arjan

Sinds september werkt Arjan van Diepeningen als trainer en adviseur bij Cito. Daarvóór stond hij zelf voor de klas, dus hij weet welke uitdagingen docenten in de dagelijkse praktijk tegenkomen. Die ervaring neemt hij mee in zijn trainingen. Met aandacht voor de inhoud, maar ook voor de mensen achter de toetsen. Zodat docenten en teams daarna zelf verder kunnen werken aan de kwaliteit van hun toetsing.

Maak verder kennis met Arjan