Toetsstress in het hbo: drie oorzaken die je als docent kunt aanpakken

Uit cijfers van het RIVM blijkt dat maar liefst 52% van de hbo-studenten studiegerelateerde emotionele uitputtingsklachten ervaart. Als duidelijkheid over toetsing ontbreekt, kan dat zorgen voor extra stress. Studenten willen weten wat er van ze wordt verwacht, hoe ze worden beoordeeld en wanneer ze worden getoetst.

Gelukkig kun je daar als docent of opleiding wat aan doen. In deze blog vertel ik je over drie oorzaken van die onduidelijkheid en geef ik je praktische tips om mee aan de slag te gaan.

Oorzaak 1: te veel toetsmomenten

De laatste jaren zien we dat veel hbo’s overgaan naar programmatisch toetsen. Dit kan veel mogelijkheden bieden, maar vraagt ook om bewuste keuzes. Wat ik in de praktijk regelmatig zie, is dat opleidingen meer toetsmomenten toevoegen om de druk per toets te verlagen. Als verschillende docenten van verschillende vakken dit tegelijkertijd doen, kan het tegenovergestelde effect ontstaan: studenten krijgen juist meer momenten waarop ze moeten presteren. Toetsstress ontstaat dan niet door één grote toets, maar door een opeenstapeling van kleine momenten.

Oorzaak 2: onvoldoende afstemming over toetsbeleid

Wat ik hiervoor beschreef komt eigenlijk voort uit een gebrek aan afstemming binnen de opleiding. Vaak wordt toetsing nog per vak of per docent ingericht, terwijl studenten het onderwijsprogramma als één geheel ervaren. Als toetsmomenten elkaar overlappen of studenten voor verschillende vakken tegelijkertijd moeten presteren, kan de toetsdruk en dus de toetsstress snel oplopen.

Daarom is het belangrijk om als opleiding gezamenlijk naar het toetsprogramma te kijken. Hoeveel toetsmomenten vinden jullie als opleiding passend binnen een periode? Kunnen toetsen beter worden gespreid? En zijn er mogelijkheden om vakoverstijgend te toetsen? Door toetsing vanuit het perspectief van de student te bekijken, creëer je meer rust en overzicht. Dat maakt het voor studenten makkelijker om zich goed voor te bereiden en vermindert onnodige stress.

Oorzaak 3: onduidelijke beoordelingscriteria

Als je je toetsbeleid op orde hebt, is het vervolgens zaak om te zorgen dat alle docenten weten hoe ze transparant en betrouwbaar beoordelen. Want verschillen in beoordeling kunnen ook bijdragen aan toetsstress. Studenten willen weten wat er van ze wordt verwacht en waarop zij worden beoordeeld.

Dat geldt ook weer bij programmatisch toetsen: werk je met de beoordelingen 'onder niveau', 'op niveau' en 'boven niveau'? Zorg er dan voor dat het voor zowel docenten als studenten duidelijk is wat die niveaus precies betekenen. Dit kun je bijvoorbeeld vastleggen tijdens een kalibreersessie, waarin je verschillen in beoordeling bespreekt en beperkt. Wil je weten wat zo’n sessie oplevert? Lees dan het praktijkverhaal over mijn samenwerking met de HAN.

Drie tips waar je morgen al mee aan de slag kunt

Alle drie de bovenstaande oorzaken komen eigenlijk op hetzelfde neer, en dat is dat ik vind dat er holistischer gekeken mag worden naar toetsprogramma’s. Dit vraagt echter wel om een (flinke) tijdsinvestering. Heb je op dit moment geen tijd om het toetsbeleid integraal onder handen te nemen? Met deze tips kun je toetsstress bij jouw studenten direct al zo veel mogelijk voorkomen:

1. Werk met duidelijke beoordelingsformulieren en toetsmatrijzen
   Maak beoordelingscriteria zo concreet mogelijk en deel deze ook met studenten. Als studenten vooraf weten waarop zij worden beoordeeld, kunnen zij zich gerichter voorbereiden en neemt onzekerheid af.
2. Ga met je directe collega’s in gesprek
   Kijk samen naar de opgestelde beoordelingscriteria en bespreek wanneer jullie een prestatie voldoende vinden. Toetsing wordt betrouwbaarder wanneer docenten dezelfde verwachtingen hebben.
3. Praat eens met je studenten
   Toen ik nog praktijkdocent was, kwamen studenten regelmatig bij mij met vragen of frustraties over toetsen en beoordelingen. Vaak bleek er vooral behoefte te zijn aan meer duidelijkheid. Vraag studenten eens hoe je ze kunt helpen om toetsdruk te verlagen en hoe jij nog duidelijker kan zijn over jouw verwachtingen.

Hopelijk helpen deze tips je om het jezelf en je studenten wat makkelijker te maken. Wil je eens vrijblijvend sparren over hoe je hieraan kunt werken binnen jouw organisatie? Stuur ons dan een bericht via de onderstaande button!