Waarom is taal beoordelen in het mbo zo lastig? En wat kun je eraan doen?

Goed taalonderwijs in het mbo vraagt dus veel van docenten: studenten ondersteunen en stimuleren, zonder de lat te verlagen. Maar ook het beoordelen van instellingsexamens Nederlands en Engels is niet eenvoudig.

Waar zit dat precies in? In deze blog leg ik het je uit en geef ik je tips om zo betrouwbaar en eerlijk mogelijk te beoordelen.

Waarom taal beoordelen zo lastig is

Een toetsniveau vertelt niet het hele verhaal

Sinds 2010 beoordelen we taal in het mbo op basis van referentieniveaus: 1F tot en met 4F voor Nederlands en de ERK-niveaus (A1 tot en met B2) voor Engels. Doorgewinterde taalprofessionals weten inmiddels goed wat deze niveaus inhouden. Toch blijft het lastig om ermee te beoordelen.

De niveaus zijn namelijk niet ontwikkeld als toets, maar om taalvaardigheid te beschrijven en vergelijkbaar te maken. Het referentiekader is dus een meetlat waarmee je een beoordelingsmodel kunt maken, geen kant-en-klare toets. Bovendien is de grens tussen twee niveaus niet altijd scherp te trekken. Stel dat een student een toets op 2F-niveau maakt en een 10 haalt. Dan weet je nog steeds niet wat het echte niveau van die student is. Je kunt daaruit niet concluderen dat de student ook 3F of 4F beheerst. Dat weet je pas als je ook een toets op niveau 3F of 4F hebt afgenomen.

Taalvaardigheid bestaat uit verschillende onderdelen

Een student kan veel beter zijn in schrijven dan in spreken of gesprekken voeren. Of juist andersom. Daarom stel je het niveau per vaardigheid vast: lezen, luisteren, gesprekken voeren, spreken en schrijven.

Maar ook binnen één vaardigheid kunnen de verschillen groot zijn. Daar spelen taalaspecten mee zoals woordenschat, grammaticale correctheid, vloeiendheid en uitspraak. Stel: je kunt je heel goed verstaanbaar maken in een taal, maar je maakt nog grammaticale fouten. Dan kan je woordenschat bijvoorbeeld op een veel hoger niveau liggen dan je grammatica. Bij Engels is dat op de lagere niveaus heel normaal: in het ERK wordt grammaticale correctheid pas echt belangrijk vanaf niveau B1. Daardoor is het lastig om het totale taalniveau van een student in één niveau te vangen.

Toetsvorm en afname hebben invloed

Ook de toetsvorm en de afname spelen mee. Een voorbeeld: als één student tijdens een examen gesprekken voeren weinig zegt, krijgt de ander minder kans om te laten zien wat die kan. Hoeveel hulp iemand van een gesprekspartner krijgt, is in de niveaubeschrijvingen zelfs onderdeel van het niveau. 

Ook de omstandigheden bij een examen spreken kunnen invloed hebben op de eerlijkheid. Denk aan studenten die na elkaar een presentatie geven en daarbij de feedback op eerdere presentaties horen; de student die het laatste presenteert, kan alle eerder gegeven feedback gebruiken om zo beter te presteren.

Beoordelaars beoordelen verschillend

Een andere uitdaging ontstaat wanneer beoordelaars de criteria op beoordelingsformulieren verschillend interpreteren. Is jouw A2 ook mijn A2? Of jouw 2F ook mijn 2F? Een beoordeling blijft afhankelijk van de manier waarop een beoordelaar naar het taalproduct en de beoordelingscriteria kijkt. De ene docent kan bijvoorbeeld goed uitleggen hoe een beoordeling vanuit het criterium tot stand komt, terwijl een ander zich meer laat leiden door het eigen onderbuikgevoel.

Hoe jij jouw taalbeoordelingen verbetert

Kalibreer met collega's

Kalibreren helpt om samen zicht te krijgen op verschillen tussen beoordelaars. Je kijkt hierbij met collega's naar hetzelfde taalproduct en bespreekt daarna de beoordeling: "Volgens mij is dit niveau …, want …". Het doel is niet dat één beoordelaar bepaalt wat de juiste beoordeling is. Juist door met elkaar te praten over de interpretatie van de criteria, ontwikkel je een gezamenlijk beeld. Zo kunnen beoordelaars ook van elkaar leren. Het helpt daarbij als alle taaldocenten binnen je instelling met hetzelfde beoordelingsmodel werken.

Kijk verder dan je beoordelingscriteria

Kijk niet alleen naar je beoordelingscriteria, maar ook naar de toetsvorm en de afname. Krijgt een student binnen deze toetsvorm daadwerkelijk de kans om te laten zien wat hij of zij kan? Zo niet, dan is het goed om eens integraal te kijken naar de wijze van toetsen en eventueel naar het toetsbeleid.

Blijf WACKER

Ten slotte kan het helpen om een bepaalde methode voor beoordeling te kiezen, bijvoorbeeld de WACKER-methode. Daarmee koppel je wat je waarneemt aan de beoordelingscriteria. Mijn collega-trainer Rick vertelt je er meer over in deze video.

Waar je morgen al mee aan de slag kunt

Taal beoordelen blijft ingewikkeld. Juist daarom helpt het om bewust stil te staan bij je eigen beoordeling en die van anderen. Vraag jezelf bij een beoordeling af:

• Waar baseer ik mijn oordeel precies op? Op meerdere uitingen en kenmerken?
• Zou een collega tot hetzelfde oordeel komen?
• Krijgt de student met deze toetsvorm de kans om te laten zien wat hij of zij kan?
• Blijf ik WACKER? Koppel ik wat ik waarneem aan de beoordelingscriteria?

Hopelijk gaf deze blog je inzicht en helpen mijn tips je om beoordelingen naar een hoger niveau te tillen. Wil je na het lezen van deze blog verder oefenen met het beoordelen van taal of samen een kalibreersessie doen? Bekijk dan onze training Taalbeoordelaar in het mbo. Ik help je graag!