Zelf mbo-examens construeren? Dit is wat ik scholen altijd meegeef!

Sinds 2018 kunnen mbo's via drie routes naar een valide exameninstrument komen: inkopen, zelf construeren volgens de collectieve afspraken of zelf construeren en extern laten valideren. Hoewel het advies vooral was om examens in te kopen, is dat niet de enige mogelijkheid. In deze blog vertel ik meer over de drie routes, wanneer zelf construeren een optie is en hoe je toetsdeskundigheid* binnen jouw organisatie bevordert.

Drie routes naar een valide examenproduct

Voor 2018 maakten zo goed als alle mbo’s zelf hun examens. Omdat de kwaliteit van de examens destijds bij te veel opleidingen niet op orde was en de waarde van diploma's niet er discussie mag staan, moest er iets veranderen. In opdracht van de Regisseur Herziening MBO is in mei 2016 het advies ‘Drie routes naar een valide examenproduct’ ontstaan. Dit advies houdt in dat scholen uit 3 routes kunnen kiezen:

• Route 1: Inkopen bij een externe, gecertificeerde examenleverancier.
• Route 2: Zelf ontwikkelen van examens volgens de collectieve afspraken.
• Route 3: Zelf ontworpen examens extern laten valideren. 

Toetsdeskundigheid in mbo nam af

In de mbo-sector geldt dus de afspraak om bij voorkeur examens in te kopen bij een gecertificeerde examenleverancier. Opvallend is het woord "bij voorkeur". Het is een kwaliteitsafspraak, geen wettelijke verplichting. De meeste scholen kozen er wel voor om hun exameninstrumenten in te kopen: het inkopen van examens in het mbo levert scholen een flinke tijdsbesparing op en garandeert kwaliteit.

Maar er is ook een keerzijde. Sommige mbo's maakten zelf goede examens, die ook nog eens goed pasten bij hun onderwijs. Nu gebruiken zij vaak ‘gemiddelde’ examens die voor iedere school inzetbaar zijn. Door deze uitbesteding verdween toetsdeskundigheid helaas wel langzamerhand uit organisaties.

Zelf construeren: een voorbeeld uit de praktijk

Wil je zelf (weer) aan de slag met het construeren van examens? Doe dit dan alleen als er een reden voor is. Bijvoorbeeld omdat examens niet passen bij jouw onderwijsvisie, je niet tevreden bent over het niveau van de aangeleverde examens of omdat sommige examens simpelweg niet beschikbaar zijn.

Wanneer je hiermee aan de slag gaat, is het belangrijk om te beginnen bij het opnieuw vergroten van toetsdeskundigheid binnen jouw organisatie. Een goed voorbeeld hiervan is de aanpak van het Hoornbeeck College. De school koos ervoor om bepaalde examens weer zelf te ontwikkelen. Hierbij schakelden ze mijn hulp in: ik verzorgde eerst trainingen over toetsconstructie en toetsvaststelling, zodat de toetsdeskundigheid binnen de organisatie werd versterkt.

Na de trainingen gingen docenten zelf aan de slag met het ontwikkelen van examenproducten. Vervolgens keek ik als onafhankelijke sparringpartner mee. Ik gaf feedback in de vorm van kantlijncommentaar en vaststellingsadvies, zodat de producten steeds verder werden verbeterd. De verantwoordelijkheid voor de examens qua inhoudelijke juistheid en vaststelling bleef daarbij altijd bij de school. Mijn rol is om kritisch mee te kijken naar de toetstechnische kwaliteit van het product.

Deze aanpak laat zien dat zelf examens construeren goed mogelijk is, mits je investeert in de juiste deskundigheid en kritisch blijft op de kwaliteit.

Let hierop als je zelf  gaat construeren

1. Wil je net als het Hoornbeeck College zelf aan de slag met het construeren van examens? Dan zie ik verschillende punten waar je rekening mee moet houden:
2. Borg altijd de collectieve afspraken voor het construeren en vaststellen van exameninstrumenten: het was niet voor niets dat er afspraken kwamen om de kwaliteit van examinering te verbeteren.
3. Is de deskundigheid van toetsconstructeurs op niveau binnen jouw organisatie? Zo nee, zorg dan dat je dit eerst doet. Zonder deskundige toetsconstructeurs (en toetsvaststellers!) krijg je geen valide en betrouwbaar examen.
4. Wees kritisch op jezelf. Laat je examen tegenlezen door collega’s, zodat je niet blind wordt voor je eigen tekortkomingen. Je examineert alleen of studenten echt vakbekwaam zijn, wanneer het examen goed in elkaar zit.

Benieuwd wat wij voor jouw school kunnen betekenen als je zelf wil gaan construeren of wil je Cito inschakelen als onafhankelijke partij? Neem dan via onderstaande button contact met ons op.

*In deze tekst gebruiken we ‘toets’ als overkoepelende term voor toetsen en examens. We erkennen dat in het mbo onderscheid wordt gemaakt tussen beide. Waar we spreken over ‘toets’, ‘toetsconstructie’ of ‘toetsdeskundigheid’, bedoelen we daarom ook ‘examen’, ‘examenconstructie’ en ‘examendeskundigheid’.