Wat is onze drijfveer voor het ontwikkelen van centrale examens?

In deze eerste aflevering vertelt Hester van Twillert, directeur divisie CTE, wat onze drijfveer is voor het ontwikkelen van centrale examens.    

‘Waar mijn liefde voor toetsen vandaan komt? Heb je even?’ Hester van Twillert lacht, zoals ze dat tijdens het interview vaak doet. ‘Voor ik in 2021 bij Cito begon, werkte ik bij een organisatie gelieerd aan het mbo, met een eigen examentak. Daar werd ik gegrepen door de constante dynamiek en reuring van het examenvak. De examenkandidaten kwamen daar zelf over de vloer en we hoorden ook de directe feedback. Ook de nauwe samenwerking met de werkgevers die meedachten over het eindniveau van de toetsen deed me vooral beseffen dat er waarde zit in het feit dat een deel van de toetsen buiten het onderwijs ligt om kennis en kunde objectief te meten. 

Onder een vergrootglas 
Ruim vier jaar na haar overstap verbaast Hester zich soms nog steeds over de emoties die de term ‘centraal examen’ oproept. ‘Er kijken zóveel mensen mee met een eindexamen. Vakgenoten, allerlei experts, zelfs Bekende Nederlanders die een examen maken en daar dan iets van vinden.’ 
Fijn te merken, volgens Hester, is dat docenten in het voortgezet onderwijs veel waarde hechten aan het centraal examen. ‘Het is iets waar ze met hun leerlingen bewust naartoe werken. Voor leerlingen zelf is het de kans om te laten zien wat ze hebben geleerd. De afsluiting met een diploma, waar ze trots op kunnen zijn, als toegangspoort tot allerlei nieuwe mogelijkheden.’ 
 
Wat valt je op aan je collega’s die zich met hart en ziel inzetten voor dat centraal examen? 
‘Dat ze het goed willen doen voor alle leerlingen door continu vragen te stellen en te finetunen. Raak ik met deze vraag het goede onderwerp aan? Past dit thema bij de doelgroep? Kun je op basis van deze opgaven zien of een leerling de stof goed beheerst? En heel belangrijk: toetsen en bevragen we specifieke vaardigheden wel op de juiste manier of gaat van het examen een te sturende werking uit? Docenten zijn blij dat we zo met hen meedenken. We willen het mogelijk maken dat ze hun vak in de volle breedte kunnen aanbieden, zodat er ruimte in de klas ontstaat om meerdere onderwerpen te behandelen. Sommige leerlingen maken het schoolexamen beter, bijvoorbeeld door de inhoud, vorm of opzet, dan het centraal examen. En dat is helemaal niet verkeerd. Door meer te differentiëren ontstaat juist een betrouwbaarder beeld van wat leerlingen kunnen. Wat weer positief bijdraagt aan de kwaliteit van het onderwijs.’

Examens worden vaak in één adem genoemd met stress. Hoe speel je als Cito in op die examenspanning? 
‘Het centraal examen laat zien wat je als leerling in huis hebt. Daarom staan er opgaven in waarvan wij denken dat leerlingen ze goed kunnen maken, ook omdat ze zorgvuldig zijn afgewogen door en met vakdocenten uit het hele land. Als Cito zijn we er niet op uit om leerlingen te laten struikelen, maar om ze trots te laten zijn. We begrijpen dat het spannend is om eindexamen te doen, maar vertrouw op jezelf!’ 

‘Als Cito zijn we er niet op uit om leerlingen te laten struikelen, maar om ze trots te laten zijn.’

Hoe leeft Cito zelf toe naar het centraal examen?
‘Richting het eerste examentijdvak komt steeds meer het ‘hier-doen-we-het-voor-gevoel’ naar boven. Voor veel collega’s is het een spannend moment. Je hebt met overtuiging gewerkt aan een examen en dan ligt het op de bureaus van al die duizenden leerlingen. Snappen ze de opgaven? Vinden ze het leuk? We volgen wat er op sociale media gebeurt, wat docenten ervan vinden. Ook staan we in contact met het LAKS, waar ik zelf altijd een middagje ga bellen om te horen hoe leerlingen het hebben ervaren.’

Wanneer is Cito volgens jou zelf geslaagd voor het komende examen? 
‘Als docenten vinden dat het examen een meting was waar ze hun leerlingen goed op hebben kunnen voorbereiden en waar leerlingen het gevoel van hebben dat ze hebben kunnen laten zien wat ze in huis hadden, zijn we voor mijn gevoel geslaagd. Wat niet wil zeggen dat we vervolgens tevreden achterover kunnen leunen. Bij Cito denken we continu na over de ontwikkeling van examens, de kwaliteit en betrouwbaarheid van de metingen en wat het vraagt van onze mensen om het ‘goed te doen’ voor de leerlingen. Wat mij opviel toen ik hier begon en nog elke dag zie, is hun passie voor het onderwijs en de liefde voor hun vak. Misschien is dat wel de belangrijkste drijfveer van allemaal.’