AI als hulpmiddel bij nakijken
Het gebruik van AI bij het nakijken van toetsen en examens is een onderwerp dat steeds meer aandacht krijgt in het onderwijs én in de media. Ook Cito wordt regelmatig gevraagd naar haar visie en betrokkenheid. De afgelopen tijd verschenen er verschillende artikelen en reportages waarin we laten zien hoe wij werken aan verantwoorde toepassingen van AI in het nakijkproces.
Op deze pagina bundelen we die verhalen. Zo bieden we een overzicht van waar we nu staan, wat we onderzoeken en hoe we samen met scholen en docenten werken aan slimme ondersteuning van nakijkwerk.
Nakijken met AI
De werkdruk in het onderwijs is hoog. Het nakijken van open vragen kost veel tijd, terwijl consistent en zorgvuldig beoordelen essentieel is. Binnen Cito onderzoeken we daarom hoe AI dit proces kan ondersteunen, zonder dat docenten de regie over hun beoordeling verliezen.
In het project CheckMate ontwikkelen we samen met scholen een AI-ondersteunde nakijktool. Deze tool groepeert vergelijkbare antwoorden, geeft scores aan antwoorden en legt uit waarvoor de leerling punten kreeg. De docent bepaalt welke scores uiteindelijk aan de leerling worden gegeven door de door CheckMate gegeven scores aan te passen of te bevestigen.
Zoals projectleider Eva de Schipper (CitoLab) eerder toelichtte in Omroep Brabant (mei 2026): “Het is uiteindelijk de bedoeling dat nakijken voor veel meer docenten gemakkelijker wordt.”
Toepassingen zoals CheckMate laten zien dat generatieve AI docenten kan ondersteunen bij het nakijken van leerlingantwoorden. Tegelijkertijd vraagt de inzet van AI om zorgvuldige afwegingen, vooral in situaties met grote gevolgen voor leerlingen, zoals centrale examens.
Onderzoeker Wouter Jansen (CitoLab) benadrukte in onze eigen publicatie (juni 2026): “Generatieve AI voorspelt het meest waarschijnlijke antwoord op jouw vraag, terwijl nakijken vraagt om een zo groot mogelijke nauwkeurigheid.” Daarom onderzoeken we niet alleen wat AI kan, maar ook onder welke voorwaarden deze technologie verantwoord kan worden ingezet.
In de praktijk: eerste ervaringen uit het onderwijs
In de media zijn inmiddels ook ervaringen van docenten gedeeld die werken met CheckMate. Zo vertelde docent Sander Neilen (Parmant Aloysius in Eindhoven) in een reportage van Omroep Brabant dat hij met behulp van AI een toets aanzienlijk sneller kon nakijken.
Ik heb een toets binnen een kwartier nagekeken.
Neilen is één van de docenten die het prototype momenteel test in de klas. Hij laat bij EenVandaag (juni 2026) weten dat hij blij met CheckMate. “Als je het vergelijkt met nakijken op papier, ben je geneigd om leerling voor leerling na te kijken. Anders moet je die blaadjes telkens weer door je handen laten gaan. Met CheckMate kun je horizontaal nakijken. Je gaat vraag voor vraag door de toets. Volgens mij ben je daardoor consistenter en eerlijker in je beoordeling.” Tegelijkertijd benadrukt hij dat AI een hulpmiddel blijft.
Ik wil zelf alle antwoorden gezien en gecheckt hebben. Die verantwoordelijkheid ligt bij mij.
Een onderwerp dat leeft in het onderwijs en daarbuiten
Ook in bredere discussies over AI in het onderwijs komt het nakijken van toetsen regelmatig terug. In artikelen, interviews en opinies wordt gesproken over de kansen van tijdsbesparing, maar ook over vragen rond betrouwbaarheid, uitlegbaarheid en verantwoordelijkheid. Binnen Cito erkennen we deze spanning. AI kan helpen om processen efficiënter te maken, maar moet altijd passen binnen de waarde van eerlijk toetsen.
Doorontwikkeling en samenwerking
CheckMate is onderdeel van een bredere onderzoeks- en innovatieagenda van CitoLab, onderdeel van Stichting Cito. Samen met scholen en docenten blijven we het prototype doorontwikkelen en testen in de praktijk. Daarbij kijken we niet alleen naar technische mogelijkheden, maar ook naar ethische en onderwijskundige randvoorwaarden. We onderzoeken bijvoorbeeld:
- hoe AI consistentie in nakijken kan ondersteunen
- hoe docenten controle en inzicht behouden
- en hoe AI op een verantwoorde manier kan bijdragen aan werkdrukverlaging
Blijven volgen
De ontwikkeling van nakijken met AI in het onderwijs gaat snel. Daarom blijven we dit thema actief volgen en delen we regelmatig nieuwe inzichten, onderzoeken en praktijkervaringen. Op deze pagina verzamelen we alle relevante artikelen, interviews en updates over nakijken met AI.
Kunnen we je helpen?
Stel je vraag via onze kanalen of kijk in de veelgestelde vragen.
Voor scholen: Vergeet niet om het brinnummer bij de hand te hebben en/of in de mail te vermelden, zodat we jouw vraag sneller kunnen behandelen!