Direct naar inhoud
CitoLab - illustratie vergrootglas

Verbetering leesvaardigheidsonderwijs (ASTLA)

De leesvaardigheid in Nederland staat onder druk. Onderzoek laat zien dat de kans op laaggeletterdheid groeit en dat steeds minder mensen goed genoeg kunnen lezen om volledig mee te doen in onze geletterde samenleving. Daarom zijn de afgelopen jaren verschillende onderzoeken gestart en zijn veel organisaties op zoek gegaan naar een goede oplossing. Het ASTLA project is één van deze oplossingen.

Wat houdt het ASTLA in?

ASTLA staat voor Advanced Speech Technology and Learning Analytics (for child personalized reading diagnostics) en is een meerjarenproject (2021-2026), waarbinnen Radboud Universiteit, Universiteit Twente, Expertisecentrum Nederlands en CitoLab hebben samengewerkt om het leesvaardigheidsonderwijs te verbeteren.

Vanuit deze organisaties hebben Catia Cucchiarini, Helmer Strik, Cristian Tejedor-García, Bo Molenaar, Wieke Harmsen, Bernard Veldkamp, Nicole Swart, Remco Feskens, Jos Keuning, Tijmen Poell en Max van der Velde zich ingezet om dit doel, met de inzet van de nieuwste AI-technieken, te volbrengen.   
Het onderzoeksteam richtte zich op het faciliteren van het verbeteren van de vloeiende leesvaardigheid van basisschoolleerlingen. Het doel was om meer inzicht te krijgen in de leesvaardigheid van leerlingen en tegelijkertijd het toetswerk voor leerkrachten te verminderen.

Het werk wat binnen dit project is uitgevoerd maakt deel uit van de open competitie voor de Sociale en Geesteswetenschappen van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) en valt onder projectnummer NWO 406.20.TW.009.

Wat is vloeiend lezen?

Een goede vloeiende leesvaardigheid is essentieel om een goede begrijpend lezer te worden. Vloeiend lezen bestaat uit drie onderdelen:

  • Accuratesse: een vloeiende lezer kan een tekst nauwkeurig lezen, zonder dat veel leesfouten worden gemaakt.
  • Snelheid: een vloeiende lezer kan een tekst op een passend tempo lezen.
  • Expressiviteit: een vloeiende lezer kan een tekst met passende expressie lezen.

Een goede vloeiende lezer leest dus nauwkeurig, op tempo en met expressie.

Wat maakt ASTLA vernieuwend?

Bestaande meetinstrumenten geven niet altijd voldoende specifieke informatie over de leesvaardigheid van een leerling om persoonlijke instructie mogelijk te maken. Vaak is wel duidelijk hoe goed een leerling ongeveer leest ten opzichte van leeftijdsgenoten, maar minder duidelijk is bijvoorbeeld;

  • waar een leerling goed in is;
  • waar nog ontwikkeling mogelijk is;
  • welke instructie daarbij past.

Daarnaast kost het afnemen van leestaken leerkrachten vaak veel tijd. Dit terwijl expressiviteit in huidige meetinstrumenten meestal niet wordt meegenomen, omdat het meten hiervan nog meer tijd kost. Dit is problematisch omdat expressiviteit wel een belangrijke voorspeller is van begrijpend lezen.

Daarom is binnen het ASTLA project onderzocht hoe meer informatie over de leesvaardigheid van leerlingen beschikbaar kan worden gemaakt, terwijl tegelijkertijd het toetswerk voor leerkrachten wordt verminderd.

Het idee is dat een geautomatiseerd, spraakgestuurd digitaal systeem de vloeiende leesvaardigheid van leerlingen beoordeelt. Het systeem maakt opnames van de voorgelezen spraak van leerlingen en analyseert deze opnames om informatie over de leesvaardigheid te verkrijgen. Op basis van deze informatie en vooraf aangeleverde kennis over de ontwikkelingsdidactiek doet het systeem suggesties waarmee leerkrachten hun leesonderwijs kunnen personaliseren.

Daarvoor zijn drie technologieën samengebracht in één innovatieve benadering van leesdiagnostiek:

  • Automatic Speech Recognition (ASR): automatische spraakherkenning;
  • Learning Analytics (LA): het analyseren en interpreteren van complexe leerdata;
  • Large Language Models (LLM’s): taalmodellen die onder andere kunnen worden ingezet om automatisch feedback te genereren.

Zo kan technologie mogelijk helpen om al in een vroeg stadium leeskwaliteiten en -moeilijkheden van leerlingen te herkennen en leerkrachten te voorzien van passende, gepersonaliseerde instructiesuggesties.

Wat is de volgende stap?

Het doel voor de toekomst is om SERDA verder te ontwikkelen, zodat het uiteindelijk in de praktijk kan worden toegepast. Daarvoor is nog aanvullend onderzoek nodig.

Zo moet:

  • meer data worden verzameld, zodat SERDA uitspraken kan doen over de leesontwikkeling binnen het gehele basisonderwijs;
  • worden onderzocht of de leesprofielen en de bijbehorende instructiesuggesties in de praktijk leiden tot een verbeterde of versnelde leesontwikkeling;
  • meer onderzoek worden gedaan naar automatische spraakherkenning (ASR) binnen de complexe context van kinderspraak. 
Max van der Velde

Meewerken of meer weten?

Wil je bijdragen aan de ontwikkeling van SERDA, of heb je vragen of opmerkingen over het ASTLA project? Mail dan gerust met Max van der Velde (max.vandervelde@cito.nl). 

Medewerker aan telefoon

Kunnen we je helpen?

Je kan bij CitoLab terecht voor onderwijskundige- en psychometrische vraagstukken en voor innovatieve prototypes rondom toetsing. Stel je vraag via ons contactformulier of mail direct naar citolab@cito.nl. Blijf op de hoogte via onze CitoLab LinkedIn. 

Heb je een vraag over Leerling in beeld, de doorstroomtoetsen of de Centrale Toetsen en Examens? Stuur een mail naar klantenservice@cito.nl of bel (026) 352 11 11.

Bereikbaar Ma t/m vr 08.30 tot 15.00 uur
Bellen (026) 352 11 11
E-mail citolab@cito.nl

Zoeken