Kan één slechte dag je diploma bepalen?

Waarom één afsluitende toets?
In Nederland wordt het eindcijfer in het voortgezet onderwijs voor de helft bepaald door het schoolexamencijfer en voor de andere helft door het cijfer van het centraal examen. Het schoolexamen bestaat uit meerdere toetsen verspreid over twee jaar en verschilt per school, terwijl het centraal examen een afsluitende, landelijke toets is voor iedereen. Met groot civiel effect: een havodiploma van een leerling uit Breda in 2025 is evenveel waard als een havodiploma van een leerling uit Utrecht. Daardoor weten vervolgopleidingen en werkgevers waar een diploma voor staat. 

Is het eerlijk dat één dag telt? 
Daarover wordt verschillend gedacht. Voor sommigen voelt het oneerlijk als die ene dag tegenzit. Anderen zien het juist als onderdeel van het leerproces: aan het einde van het voortgezet onderwijs moet je ook kunnen laten zien dat je kunt presteren wanneer het erop aankomt. Het hoort bij de overgang naar een vervolgopleiding of werk – iets wat je later ook nog tegenkomt. Voor ons voelt de balans die in Nederland is gekozen tussen de brede beoordeling door de school en de uniforme toetsing op landelijk niveau, als een vorm van eerlijkheid.

Hoe wordt voorkomen dat één mindere dag het verschil maakt tussen slagen of zakken?
Er zijn in het examensysteem meerdere beschermingen ingebouwd. Zo bevatten de examens vragen van verschillende moeilijkheidsgraden, zodat niet alles om één type opgave draait, en is bij iedere opgave aangegeven hoeveel punten er kunnen worden verdiend om gerichter te kunnen werken. Daarnaast bieden afrondingsregels voordeel als er net geen 6 is gehaald, worden cijfers gecompenseerd (niet voor alle vakken is een 6 nodig), kan er altijd één centraal examen worden herkanst, en compenseert de n-term voor vragen die te moeilijk of onjuist blijken. De grens tussen slagen en zakken is zo gekozen, dat we zo goed mogelijk zeker willen zijn dat iemand die zakt ook echt niet vaardig genoeg is. Dat neemt natuurlijk niet weg dat het pijn doet als je het diploma misloopt.

Meer factoren dan één toetsmoment
Dat dit onderwerp emoties kan oproepen beseffen we helemaal. Daarom blijven we in gesprek met leerlingen en docenten en kijken waar het nog beter kan. Zo nemen we deel aan het onderzoek over digitalisering, waarin we nagaan voor welke vakken en vakgebieden digitalisering meerwaarde biedt en of die flexibeler afgenomen kunnen worden. 
We hopen dat deze uitleg helpt om te zien dat het huidige examensysteem meer factoren meeneemt dan alleen dat ene toetsmoment.